Tại hội nghị S&P Global Energy Aluminum Symposium 2026, một chủ đề tưởng như rất kỹ thuật lại trở thành tâm điểm của những tranh luận chiến lược có thể định hình lại toàn bộ chuỗi cung ứng nhôm Bắc Mỹ trong nhiều năm tới. Đó là câu chuyện về phế liệu nhôm, về thuế quan Mục 232 và về khả năng Mỹ sẽ hạn chế xuất khẩu các loại phế liệu nhôm chất lượng cao.
Phiên thảo luận mang tên “Scrap Signals – Trends in Secondary Aluminum Markets” quy tụ đại diện từ nhiều mắt xích quan trọng của thị trường: nhà môi giới phế liệu, doanh nghiệp tái chế và nhà sản xuất nhôm cán dẹt. Những ý kiến tại đây cho thấy một thực tế rõ ràng: phế liệu nhôm không còn chỉ là nguyên liệu phụ. Nó đang trở thành tài sản chiến lược trong bối cảnh chi phí năng lượng cao, yêu cầu giảm phát thải ngày càng khắt khe và các rào cản thương mại gia tăng.
Thuế quan Mục 232 và cú sốc lan tỏa khắp thị trường
Khi chính quyền Mỹ áp mức thuế 25 phần trăm lên nhôm nguyên sinh nhập khẩu theo Mục 232, rồi sau đó nâng lên 50 phần trăm, tác động không dừng ở kim loại nguyên sinh. Theo ông Chad Kripke của Kripke Enterprises, mức thuế này đã “kéo mọi thứ lên”, từ giá một số cấp phế liệu, rủi ro tín dụng, chi phí khiếu nại cho tới độ giãn cách giữa các mức giá.
Các chuyên gia kinh tế hàng hóa nhận định đây là ví dụ điển hình của hiệu ứng lan truyền giá trong chuỗi kim loại. Khi nhôm nguyên sinh tăng giá mạnh, người tiêu dùng công nghiệp tìm đến nhôm tái chế như một giải pháp thay thế tiết kiệm chi phí và năng lượng. Nhu cầu tăng nhanh trong khi nguồn cung phế liệu chất lượng cao không thể mở rộng ngay lập tức đã đẩy giá phế liệu đi lên.
Một yếu tố đặc biệt quan trọng là Midwest Premium, khoản phụ phí khu vực phản ánh chi phí giao nhôm tại thị trường Mỹ. Khi chỉ số này tăng vọt lên trên 1 đô la mỗi pound, nó đã làm biến dạng cấu trúc giá toàn cầu. Chênh lệch giá đủ lớn để thu hút dòng phế liệu từ khắp nơi trên thế giới đổ về Mỹ, tạo ra những dòng chảy thương mại bất thường.
Theo phân tích của các chuyên gia thương mại quốc tế, đây là tình huống mà chính sách thuế quan nhằm bảo vệ sản xuất trong nước lại vô tình khiến thị trường phế liệu toàn cầu bị tái định tuyến, làm tăng sự phụ thuộc của Mỹ vào nguồn cung bên ngoài ở một số phân khúc phế liệu nhất định.
Hợp đồng phế liệu thay đổi: Từ dài hạn sang linh hoạt
Ông Daniel Berman của Alter Trading cho biết trước đây các hợp đồng cung ứng phế liệu dài hạn mang lại sự ổn định cho cả hai phía. Nhà tiêu thụ đảm bảo có đủ nguyên liệu mỗi tháng, còn nhà cung cấp không phải đàm phán liên tục.
Nhưng khi biên độ chênh lệch giữa giá phế liệu và giá nhôm trên thị trường kỳ hạn ngày càng mở rộng và biến động khó lường, các hợp đồng kéo dài một năm trở nên rủi ro. Nhiều doanh nghiệp chuyển sang hợp đồng theo quý, thậm chí ngắn hơn, để tránh bị “mắc kẹt” ở mức giá bất lợi.
Các nhà kinh tế công nghiệp gọi đây là sự chuyển dịch từ mô hình ổn định sang mô hình thích ứng. Trong môi trường biến động cao, giá trị của tính linh hoạt tăng lên rõ rệt. Doanh nghiệp sẵn sàng đánh đổi sự chắc chắn để có khả năng điều chỉnh nhanh theo thị trường.
Tại Novelis, một trong những nhà tiêu thụ lớn phế liệu nhôm cán dẹt, ông Brandon Bice cho rằng sự chậm lại trong mùa đàm phán hợp đồng 2026 lại mang đến một điểm tích cực. Các bên có thêm thời gian hiểu rõ nỗi lo của nhau và xây dựng cấu trúc giao dịch sáng tạo hơn. Đây được xem là một “sự thay đổi mô hình tích cực”, giúp mối quan hệ giữa nhà tái chế và nhà sản xuất trở nên bền vững hơn thay vì chỉ xoay quanh giá ngắn hạn.
Động lực giá phế liệu: Không còn một thị trường đồng nhất
Một điểm nổi bật trong thảo luận là thị trường phế liệu nhôm không vận động đồng nhất. Các chuyên gia chỉ ra rằng mỗi nhóm phế liệu có động lực giá riêng.
Những hợp kim tách riêng chất lượng cao, dùng cho sản phẩm yêu cầu thành phần hóa học chính xác, có xu hướng bám khá sát diễn biến giá Midwest Premium. Trong khi đó, một số dòng phế liệu sau tiêu dùng lại bị bỏ lại phía sau do chi phí phân loại và xử lý cao hơn giá trị kim loại thu hồi.
Đáng chú ý là sự gia tăng hoạt động gia công thuê để biến một số loại phế liệu thành thỏi nhôm tái nấu, qua đó nâng cấp giá trị sử dụng. Hoạt động chênh lệch giá này làm thay đổi dòng chảy nguyên liệu giữa các phân khúc thị trường.
Các nhà phân tích chuỗi cung ứng cho rằng sự phân hóa này sẽ còn sâu sắc hơn khi yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, hàm lượng tái chế và cường độ carbon trở thành tiêu chí mua hàng chính thức của nhiều hãng sản xuất ô tô và bao bì.
Mỹ nhập nhiều phế liệu hơn, nhưng cũng xuất đi không ít
Một nghịch lý thú vị được nêu ra là dù Mỹ thu hút lượng phế liệu nhập khẩu lớn nhờ giá cao, nước này vẫn xuất khẩu đáng kể các loại phế liệu giá trị. Điều này phản ánh bản chất toàn cầu hóa sâu sắc của thị trường phế liệu, nơi vật liệu luôn chảy đến nơi trả giá tốt nhất.
Tuy nhiên, chính thực tế này đã thúc đẩy Aluminum Association vận động các biện pháp hạn chế xuất khẩu phế liệu nhôm chất lượng cao. Lập luận của họ dựa trên nhu cầu đảm bảo đủ nguyên liệu cho các nhà máy mới trong nước, đặc biệt là những cơ sở phục vụ ngành ô tô điện và bao bì bền vững.
Tranh luận về hạn chế xuất khẩu: Kinh tế thị trường đối đầu chính sách công nghiệp
Đối với nhiều doanh nghiệp tái chế, ý tưởng hạn chế xuất khẩu đi ngược lại nguyên tắc thị trường tự do. Ông Berman cho rằng nếu người tiêu dùng nội địa muốn giữ vật liệu ở lại, họ cần trả giá cao hơn thay vì trông chờ vào rào cản thương mại.
Từ góc độ kinh tế học, đây là cuộc xung đột giữa hiệu quả phân bổ toàn cầu và mục tiêu chính sách công nghiệp quốc gia. Tự do thương mại giúp tối đa hóa giá trị kinh tế ngắn hạn, nhưng có thể khiến một quốc gia thiếu nguyên liệu chiến lược cho các ngành ưu tiên.
Ông Bice từ Novelis đưa ra cách nhìn khác. Ông cho rằng thế giới đang thay đổi và nhiều khu vực như châu Âu hay Trung Quốc cũng đã hoặc đang cân nhắc hạn chế xuất khẩu phế liệu để bảo đảm nguồn cung nội địa cho mục tiêu giảm phát thải và phát triển công nghiệp xanh. Nếu Mỹ không có chiến lược rõ ràng, nước này có thể tụt lại phía sau trong cuộc đua xây dựng chuỗi cung ứng nhôm tuần hoàn.
Không phải mọi loại phế liệu đều giống nhau
Một điểm quan trọng được nhấn mạnh là không nên áp dụng một chính sách cho tất cả các loại phế liệu. Ví dụ, lon nhôm đã qua sử dụng là nguồn nguyên liệu lý tưởng cho tái chế vòng kín, tiết kiệm tới 95 phần trăm năng lượng so với sản xuất nhôm nguyên sinh. Mỹ lại có tỷ lệ thu gom loại này chưa cao, trong khi nhu cầu nội địa lớn. Hạn chế xuất khẩu trong phân khúc này có thể hỗ trợ ngành công nghiệp trong dài hạn mà không gây xáo trộn lớn ngay lập tức.
Ngược lại, các dòng phế liệu hỗn hợp chất lượng thấp như zorba hay twitch có cung vượt cầu trong nước. Nếu cấm xuất khẩu, giá sẽ sụt giảm mạnh, làm xói mòn lợi nhuận của doanh nghiệp tái chế và có thể khiến một phần vật liệu không còn được thu gom hiệu quả. Các chuyên gia môi trường cảnh báo điều này có nguy cơ làm tăng lượng chất thải chôn lấp, đi ngược lại mục tiêu kinh tế tuần hoàn.
Rủi ro hệ thống nếu thị trường bị bóp méo
Ông Kripke bày tỏ lo ngại rằng thị trường nhôm cán dẹt tại Mỹ không đủ sâu để hấp thụ các cú sốc lớn nếu xuất khẩu bị hạn chế đột ngột. Chỉ cần một nhà máy lớn gặp sự cố, dòng tiêu thụ phế liệu có thể bị nghẽn, kéo giá lao dốc và gây thiệt hại dây chuyền cho ngành tái chế.
Các nhà kinh tế gọi đây là rủi ro tập trung. Khi thị trường phụ thuộc vào số ít người mua lớn, bất kỳ gián đoạn nào cũng có tác động khuếch đại. Thương mại quốc tế trong trường hợp này đóng vai trò van an toàn, giúp hấp thụ dư cung khi thị trường nội địa gặp trục trặc.
Ngoài ra, nếu giá phế liệu nội địa giảm quá sâu do hạn chế xuất khẩu, Mỹ có thể mất đi dòng nhập khẩu phế liệu từ Canada và Mexico vì không còn hấp dẫn về giá. Kết quả cuối cùng có thể là tổng lượng nhôm tái chế giảm thay vì tăng.
Bài toán chính sách: Cần tiếng nói của toàn chuỗi
Điểm đồng thuận hiếm hoi giữa các bên là chính sách về phế liệu nhôm quá phức tạp để quyết định vội vàng. Nó liên quan đến thương mại, năng lượng, khí hậu, việc làm và năng lực công nghiệp dài hạn.
Ông Bice nhấn mạnh rằng nếu ngành công nghiệp không chủ động phối hợp xây dựng đề xuất cân bằng lợi ích giữa nhà sản xuất và nhà tái chế, chính phủ có thể tự đưa ra quyết định mà không phản ánh đầy đủ thực tế thị trường. Khi đó, rủi ro chính sách gây tác dụng ngược sẽ cao hơn nhiều.
Các chuyên gia chính sách công nghiệp đề xuất cách tiếp cận theo tầng. Trước hết cần phân loại rõ các nhóm phế liệu theo giá trị chiến lược và tình trạng cung cầu. Sau đó mới cân nhắc các công cụ khác nhau như khuyến khích thu gom trong nước, đầu tư hạ tầng phân loại, hay cơ chế cấp phép xuất khẩu linh hoạt thay vì cấm đoán cứng nhắc.
Phế liệu nhôm: Từ chất thải thành trụ cột chiến lược
Điều rõ ràng nhất rút ra từ hội nghị là phế liệu nhôm đã bước sang một vị thế mới. Nó không chỉ là phần dư của nền kinh tế mà là nguồn tài nguyên cốt lõi cho quá trình khử carbon trong ngành kim loại.
Trong bối cảnh sản xuất nhôm nguyên sinh tiêu tốn điện năng khổng lồ và chịu áp lực phát thải, nhôm tái chế mang lại lợi thế cạnh tranh về cả chi phí lẫn môi trường. Quốc gia nào kiểm soát tốt dòng phế liệu, quốc gia đó nắm trong tay lợi thế chiến lược trong nền kinh tế xanh.
Tuy nhiên, như các diễn giả tại hội nghị đã chỉ ra, kiểm soát không đồng nghĩa với đóng cửa. Thách thức nằm ở việc thiết kế chính sách đủ tinh tế để vừa bảo vệ lợi ích công nghiệp trong nước, vừa duy trì động lực kinh tế cho hệ thống tái chế và không làm đứt gãy các dòng chảy vật liệu toàn cầu vốn đang giúp thị trường vận hành hiệu quả.
Cuộc tranh luận tại S&P Global Energy Aluminum Symposium 2026 vì thế không chỉ xoay quanh phế liệu. Nó phản ánh một câu hỏi lớn hơn của thời đại: làm thế nào để cân bằng giữa thị trường tự do và an ninh chuỗi cung ứng trong kỷ nguyên chuyển đổi năng lượng và cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt.
Theo: S&P global
