Một sáng kiến mới tại châu Âu đang thu hút sự chú ý của toàn ngành công nghiệp ô tô và tái chế, khi các tổ chức hàng đầu chính thức hợp lực để xây dựng một hệ sinh thái xử lý xe hết niên hạn sử dụng (ELV) theo hướng tuần hoàn và bền vững hơn.
Hiệp hội phi lợi nhuận quốc tế ELV Forum đã được thành lập tại Brussels, dưới sự dẫn dắt của hai tổ chức quản lý trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất là Febelauto và ARN. Sự kiện ra mắt được công bố tại International Automotive Recycling Congress ở Hamburg, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong nỗ lực tái cấu trúc ngành tái chế xe thải tại châu Âu.
Đằng sau sự ra đời của ELV Forum là gần bốn năm hợp tác không chính thức giữa các bên trong chuỗi giá trị, từ nhà sản xuất ô tô, doanh nghiệp tái chế cho đến các tổ chức chính sách. Việc chính thức hóa thành một nền tảng hợp tác xuyên quốc gia cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc giải quyết tình trạng phân mảnh vốn đã tồn tại lâu nay trong lĩnh vực này.
Trong nhiều năm, hệ thống tái chế ELV tại châu Âu vẫn bị chia cắt theo từng quốc gia, dẫn đến hiệu quả thu hồi vật liệu chưa tối ưu và khó kiểm soát dòng chảy tài nguyên. ELV Forum được kỳ vọng sẽ trở thành cầu nối, giúp thiết lập một thị trường “có cấu trúc tốt hơn”, nơi dữ liệu, tiêu chuẩn và trách nhiệm được đồng bộ hóa trên phạm vi khu vực và quốc tế.
Động lực lớn nhất cho sự thay đổi này đến từ khung pháp lý mới của Liên minh châu Âu về xe hết niên hạn sử dụng, dự kiến có hiệu lực trong mùa Thu tới. Quy định mới sẽ siết chặt các yêu cầu về tỷ lệ tái chế, khả năng tháo dỡ phương tiện, cũng như truy xuất nguồn gốc vật liệu. Điều này buộc toàn bộ chuỗi cung ứng phải thích nghi, từ khâu thiết kế sản phẩm cho đến xử lý cuối vòng đời.
Theo ông Pascal Leroy, một trong những chuyên gia hàng đầu về mô hình EPR tại châu Âu, việc hình thành các nền tảng hợp tác như ELV Forum là điều tất yếu. Ông cho rằng ngành tái chế đang bước sang một giai đoạn mới, nơi dữ liệu và sự liên kết đóng vai trò quyết định. Nếu không có cơ chế chia sẻ thông tin xuyên biên giới, các vật liệu giá trị cao như nhôm, đồng hay kim loại hiếm sẽ tiếp tục bị thất thoát.
Ở góc độ chính sách, bà Susanne Pahl nhận định thách thức lớn nhất không còn nằm ở công nghệ. Theo bà, châu Âu đã sở hữu đủ năng lực kỹ thuật để tái chế hiệu quả, nhưng lại thiếu một hệ thống điều phối thống nhất. ELV Forum, nếu vận hành đúng hướng, có thể trở thành “mảnh ghép còn thiếu” giúp giải bài toán này.
Trong khi đó, ông Gareth Stace cảnh báo rằng sự chuyển dịch mạnh mẽ sang xe điện đang làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc của ngành tái chế. Pin lithium-ion, vật liệu composite và hệ thống điện tử phức tạp khiến việc xử lý xe thải trở nên khó khăn hơn, đồng thời làm gia tăng rủi ro mất mát nguồn nguyên liệu thứ cấp nếu không có một cơ chế hợp tác hiệu quả.
Không chỉ dừng lại ở châu Âu, tác động của ELV Forum có thể lan rộng ra toàn cầu. Khi các tiêu chuẩn tái chế và truy xuất nguồn gốc được nâng cao, các nhà sản xuất và nhà cung ứng tại các thị trường đang phát triển, trong đó có Việt Nam, sẽ phải thích ứng để duy trì khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
Sự xuất hiện của ELV Forum phản ánh một xu hướng rõ ràng: tái chế không còn là khâu cuối cùng trong vòng đời sản phẩm, mà đang trở thành một phần chiến lược ngay từ giai đoạn thiết kế và sản xuất. Trong bối cảnh tài nguyên ngày càng khan hiếm và áp lực môi trường gia tăng, cách các quốc gia tổ chức lại hệ sinh thái tái chế sẽ đóng vai trò quyết định trong việc định hình năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.
