Lời Mở Đầu: Phát Ngôn Gây Chấn Động Giữa Lòng Liên Hợp Quốc
Trong bối cảnh cộng đồng quốc tế đang đối mặt với những thách thức khí hậu ngày càng gay gắt, tuyên bố của cựu Tổng thống Donald Trump gọi biến đổi khí hậu là một “trò lừa bịp” đã tạo nên làn sóng phản ứng mạnh mẽ từ giới chính trị, học giả và các chuyên gia khoa học toàn cầu. Phát ngôn này, được đưa ra trong một diễn đàn quan trọng như Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, không chỉ là một sự phủ nhận khoa học mà còn được xem là một đòn giáng mạnh vào nỗ lực hợp tác đa phương ứng phó với khủng hoảng khí hậu. Bài báo này sẽ phân tích chi tiết các lập luận phản biện, đối chiếu quan điểm của ông Trump với bằng chứng khoa học và phản ánh sự lo ngại từ những khu vực dễ bị tổn thương nhất.
I. Phản Ứng Chính Trị Và Sự Tổn Thương Thực Tế: California Lên Tiếng
Phản ứng gay gắt nhất đến từ những nơi đang trực tiếp gánh chịu hậu quả của biến đổi khí hậu, tiêu biểu là bang California.
Thống Đốc Gavin Newsom: “Điều Xấu Hổ”
Thống đốc bang California, ông Gavin Newsom, đã không ngần ngại gọi lời chỉ trích của Tổng thống Trump về biến đổi khí hậu là điều “xấu hổ” ngay tại tuần lễ khí hậu ở New York. Lời phát biểu của ông Newsom mang tính cá nhân và thực tế sâu sắc: “Tôi nói điều này với tư cách là người sống ở một trong những bang dễ xảy ra khủng hoảng nhất nước Mỹ. Đây cũng là nơi chứng kiến nhiều địa điểm, truyền thống và lối sống bị phá hủy hoàn toàn bởi biến đổi khí hậu.”
Sự đối lập giữa lập trường liên bang (dưới thời Trump) và chính sách cấp bang của California là rõ ràng. California, vốn đang phải vật lộn với hạn hán, cháy rừng lịch sử và mực nước biển dâng, đã khởi động một quan hệ đối tác khí hậu mới, thể hiện cam kết mạnh mẽ của mình bất chấp lập trường từ Nhà Trắng. Phản ứng này không chỉ là lời chỉ trích chính trị mà là tiếng nói của những người dân đang chứng kiến “truyền thống và lối sống bị phá hủy hoàn toàn” bởi các thảm họa khí hậu ngày càng khốc liệt.
Tiếng Vọng Từ Những Vùng Dễ Bị Tổn Thương
Sự lo ngại không chỉ giới hạn trong nước Mỹ. Bà Adelle Thomas, Phó chủ tịch Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (IPCC), đến từ Bahamas (vùng Caribe), một khu vực đặc biệt dễ bị tổn thương bởi bão và mực nước biển dâng. Bà Thomas đã nhắc lại cơn bão Sandy tàn phá vùng Caribe và New York hơn một thập kỷ trước như một lời kêu gọi hành động ứng phó khẩn cấp.
Phát ngôn của ông Trump bị xem là sự thờ ơ đối với sinh mạng và sinh kế của hàng triệu người dân tại các quốc đảo nhỏ và các khu vực ven biển, những nơi mà “biến đổi khí hậu” không còn là lý thuyết mà là hiện thực sống còn (existential reality).
II. Phản Biện Khoa Học: Sự Khác Biệt Giữa “Nóng Lên Toàn Cầu” và “Biến Đổi Khí Hậu”
Một trong những lập luận cốt lõi mà ông Trump sử dụng để bác bỏ biến đổi khí hậu là sự thay đổi thuật ngữ. Ông cho rằng các tổ chức từng dự đoán “hiện tượng nóng lên toàn cầu sẽ hủy diệt thế giới” nhưng sau đó thời tiết dần lạnh đi, buộc họ phải chuyển sang thuật ngữ “biến đổi khí hậu” để bao hàm mọi hiện tượng, dù nóng hay lạnh.
Thực tế Khoa học (Phản biện của NASA và IPCC):
| Lập Luận của Ông Trump | Phản Biện Khoa Học (NASA/IPCC) |
| Thuật ngữ chuyển từ “Nóng lên toàn cầu” sang “Biến đổi khí hậu” là để che đậy các dự đoán sai lầm. | Thuật ngữ “Biến đổi khí hậu” chính xác hơn và khoa học hơn. Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) mô tả đây là sự thay đổi rộng lớn hơn hiện tượng “nóng lên toàn cầu” (Global Warming). |
| “Biến đổi khí hậu” bao gồm cả việc nhiệt độ tăng hay giảm. | “Nóng lên toàn cầu” đề cập đến sự gia tăng nhiệt độ trung bình bề mặt Trái Đất. “Biến đổi khí hậu” bao gồm toàn bộ các thay đổi do sự gia tăng nhiệt độ này gây ra: mực nước biển dâng cao, băng tan nhanh ở Greenland, Nam Cực và Bắc Cực, thay đổi thời gian nở hoa, hay tần suất và cường độ các hiện tượng thời tiết cực đoan (hạn hán, bão lũ, v.v.). |
| Thời tiết đôi khi lạnh đi, chứng tỏ không có “nóng lên toàn cầu”. | Thời tiết cục bộ không bác bỏ xu hướng khí hậu toàn cầu. Khí hậu là trung bình của thời tiết trong một thời gian dài (thường 30 năm). Sự gia tăng năng lượng nhiệt trong hệ thống khí quyển toàn cầu khiến các hiện tượng thời tiết trở nên cực đoan, bao gồm cả những đợt lạnh bất thường do sự xáo trộn của dòng khí xoáy cực (polar vortex). |
Theo báo cáo năm 2023 của IPCC, sự thật đã được xác định rõ ràng: các hoạt động gây phát thải khí nhà kính của con người đã gây ra hiện tượng nóng lên toàn cầu một cách rõ ràng. Nhiệt độ giai đoạn 2011-2020 đã tăng hơn 1.1∘C so với thời kỳ 1850-1900. Đây là dữ liệu thống kê khoa học, không phải là một “trò lừa bịp” về từ ngữ.
III. Vấn Đề Dự Đoán Sai Lệch Và Hậu Quả Thực Tế
Ông Trump cũng dựa vào một dự báo không chính xác trong quá khứ của Liên Hợp Quốc để bác bỏ toàn bộ cuộc khủng hoảng. Ông chỉ ra rằng, vào năm 1989, một quan chức Liên Hợp Quốc đã dự báo nhiều quốc gia sẽ bị “xóa sổ” bởi biến đổi khí hậu vào năm 2000.
Thảm Họa Hiện Tại So Với Dự Báo Quá Khứ
Dù dự báo cụ thể năm 1989 không xảy ra, giới khoa học và giới truyền thông (như CNN, Time) đã phản biện rằng việc một dự đoán cụ thể của một quan chức bị sai không làm suy giảm tính nghiêm trọng của dữ liệu khí hậu hiện tại:
- Dự Báo Và Mô Hình Khí Hậu: Các mô hình khí hậu là công cụ dự báo phức tạp, và các dự đoán cụ thể, đặc biệt là các tuyên bố mang tính cảnh báo mạnh mẽ từ một cá nhân, có thể bị lỗi thời hoặc không hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, xu hướng tổng thể về sự nóng lên toàn cầu, băng tan, và các hiện tượng thời tiết cực đoan đã được chứng minh là chính xác.
- Hậu Quả Hiện Hữu: Thay vì “quốc gia bị xóa sổ” vào năm 2000, thế giới đang chứng kiến một cuộc khủng hoảng di cư và nhân đạo lớn. Theo giới khoa học, thảm họa khí hậu đã khiến 220 triệu người di cư trong thập kỷ qua. Biến đổi khí hậu làm tan băng, buộc các loài động vật như chim cánh cụt phải đổi địa điểm làm tổ, gây ra thiệt hại kinh tế hàng tỷ USD và đẩy các cộng đồng nghèo vào tình trạng dễ bị tổn thương cao nhất. Hậu quả không phải là không xảy ra, mà là diễn ra theo một cách thức khác, dai dẳng và rộng khắp hơn.
Giảm Thiểu Mối Đe Dọa Trong Tâm Trí Người Dân
Time nhận định bài phát biểu của ông Trump là một phần trong chuỗi hành động của chính quyền nhằm giảm thiểu mối đe dọa của biến đổi khí hậu trong tâm trí người dân. Đáng chú ý là báo cáo gần đây của Bộ Năng lượng (DOE) dưới thời chính quyền Trump nói biến đổi khí hậu “ít gây thiệt hại về kinh tế hơn so với những gì mọi người nghĩ”.
Tuy nhiên, báo cáo này đã bị hơn 85 nhà khoa học lên án, cáo buộc các quan chức cố tình chọn lọc thông tin và số liệu để phục vụ cho tham vọng nhiên liệu hóa thạch của chính quyền. Đây là một sự can thiệp chính trị vào quá trình khoa học nhằm tạo ra một “sự thật thay thế” (alternative facts) về chi phí và rủi ro của khủng hoảng khí hậu.
IV. Chính Sách Và Hệ Quả Đối Ngoại: Rút Khỏi Hợp Tác Toàn Cầu
Quan điểm phủ nhận khoa học của ông Trump đã được thể hiện rõ nét qua các quyết sách chính sách trong và ngoài nước.
Phá Bỏ Các Quy Định Môi Trường
Kể từ khi trở lại ghế Tổng thống lần hai (giả định theo bài báo gốc), ông Trump đã ưu tiên cắt giảm các quy định về môi trường.
- Thỏa thuận Paris: Ông Trump đã rút Mỹ khỏi Thỏa thuận khí hậu Paris ngay ngày đầu nhậm chức, hành động đã bị cộng đồng quốc tế lên án.
- EPA và Khí Nhà Kính: Cơ quan Bảo vệ môi trường (EPA) đã đề xuất hủy bỏ quy định buộc doanh nghiệp kiểm kê và báo cáo khí nhà kính, một động thái nhằm giảm trách nhiệm giải trình và khuyến khích tiếp tục khai thác nhiên liệu hóa thạch.
Những hành động này tạo ra một thông điệp rõ ràng: chính quyền ưu tiên tăng trưởng kinh tế ngắn hạn và tham vọng nhiên liệu hóa thạch hơn là trách nhiệm môi trường và sự bền vững lâu dài.
Căng Thẳng Trong Quan Hệ Đa Phương
Phát biểu tại Liên Hợp Quốc không chỉ là về khí hậu mà còn là về thái độ đối với tổ chức đa phương này.
| Vấn Đề | Hành Động Của Ông Trump | Phân Tích |
| Ngân Sách Liên Hợp Quốc | Mỹ đã giảm 1 tỷ USD ngân sách và dự tính cắt thêm 1 tỷ USD nữa. | Dù Mỹ là nền kinh tế lớn nhất, đã hỗ trợ Liên Hợp Quốc 13 tỷ USD vào năm 2023, việc cắt giảm ngân sách lớn cho thấy sự coi thường và thiếu cam kết đối với các hoạt động của tổ chức. |
| Thành Viên Tổ Chức | Rút Mỹ khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và lên kế hoạch rời UNESCO. | Thể hiện xu hướng chủ nghĩa biệt lập (isolationism) và sự bác bỏ các thỏa thuận, tổ chức đa phương đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ. |
| Vấn Đề Kỹ Thuật | Chỉ trích Liên Hợp Quốc về việc thang cuốn và máy nhắc chữ hỏng, thậm chí yêu cầu điều tra. | Những chỉ trích nhỏ nhặt này, xen kẽ trong một bài phát biểu quan trọng, được xem là chiến thuật làm xao nhãng khỏi các vấn đề chính sách nghiêm trọng, thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với diễn đàn quốc tế. |
Điều đáng chú ý là sự khác biệt trong phản ứng của Liên Hợp Quốc. Năm 2018, các nhà ngoại giao toàn cầu thể hiện thái độ không coi trọng bài phát biểu của ông Trump. Nhưng lần này, CNN nhận định vị thế của ông Trump cao hơn, và phản ứng từ hội trường lại là những tràng pháo tay và lời ca ngợi. Điều này phản ánh sự thay đổi trong bối cảnh địa chính trị, nơi nhiều quốc gia đang tìm kiếm sự hòa giải với một cường quốc như Mỹ, hoặc bày tỏ sự ủng hộ đối với các chính sách giảm ràng buộc môi trường.
V. Kết Luận: Khoa Học Đối Đầu Chính Trị
Quan điểm gọi biến đổi khí hậu là “trò lừa bịp” của ông Donald Trump là một sự phủ nhận rõ ràng đối với thực tế khoa học được chứng minh bởi IPCC, NASA, và hàng ngàn nhà khoa học trên thế giới.
Sự phản biện từ Thống đốc Newsom, các chuyên gia IPCC, và các nhà khoa học Mỹ không chỉ là phản ứng chính trị mà là tiếng nói của những người đang trực tiếp đối mặt với khủng hoảng khí hậu. Họ chứng minh rằng:
- Biến đổi khí hậu không phải là vấn đề từ ngữ mà là một hiện tượng được đo lường với nhiệt độ tăng hơn 1∘C và các hậu quả toàn diện (nước biển dâng, băng tan, thời tiết cực đoan).
- Hậu quả không phải là dự báo sai của năm 1989 mà là 220 triệu người di cư trong thập kỷ qua và sự hủy hoại sinh kế hàng ngày.
Chính sách của ông Trump ưu tiên nhiên liệu hóa thạch và cắt giảm quy định, đồng thời rút khỏi các cam kết đa phương, đặt ra thách thức nghiêm trọng cho nỗ lực toàn cầu nhằm kiểm soát phát thải khí nhà kính. Dù nhận được những tràng pháo tay trong Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, quan điểm này vẫn là sự đối lập với đồng thuận khoa học và nhu cầu hành động khẩn cấp của thế giới.
Trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu ngày càng tăng tốc, liệu Mỹ có thể tiếp tục tự tách mình ra khỏi trách nhiệm chung mà không gây ra những hậu quả không thể đảo ngược cho hành tinh và cho chính vị thế lãnh đạo toàn cầu của mình? Đây là câu hỏi lớn mà cộng đồng quốc tế và chính người dân Mỹ phải đối mặt.
