Việt Nam đang chuyển dịch rõ ràng từ những tuyên bố về giảm phát thải sang các công cụ thực thi cụ thể, khi Chính phủ chính thức triển khai thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho các ngành công nghiệp trọng điểm. Đây không chỉ là một bước điều chỉnh chính sách môi trường, mà là dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện thực hóa cam kết phát thải carbon của quốc gia trên trường quốc tế.
Theo quyết định do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký ban hành, tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính trong giai đoạn thí điểm 2025–2026 sẽ được phân bổ cho 110 cơ sở thuộc ba lĩnh vực có mức phát thải lớn gồm nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Việc lựa chọn đúng các “điểm nóng” phát thải cho thấy cách tiếp cận đi thẳng vào trọng tâm, thay vì triển khai dàn trải.
Tổng hạn ngạch cho năm 2025 được xác định ở mức hơn 243 triệu tấn CO2 tương đương, tăng lên hơn 268 triệu tấn vào năm 2026. Những con số này không chỉ mang ý nghĩa quản lý, mà còn là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang bắt đầu định lượng hóa trách nhiệm giảm phát thải của từng ngành, từng cơ sở sản xuất, thay vì chỉ dừng lại ở mục tiêu chung ở tầm quốc gia.
Chương trình thí điểm bao gồm 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép và 51 nhà máy xi măng. Đây đều là những ngành tiêu thụ nhiều năng lượng và phát thải lớn, đồng thời cũng là các lĩnh vực có vai trò trụ cột trong tăng trưởng kinh tế. Việc đưa các ngành này vào cơ chế hạn ngạch phát thải ngay từ đầu cho thấy định hướng phát triển mới của Việt Nam, tăng trưởng phải song hành với trách nhiệm môi trường.
Cơ quan chủ trì triển khai là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng. Các cơ quan này không chỉ phân bổ hạn ngạch mà còn xây dựng hệ thống hướng dẫn, giám sát và đánh giá, nhằm hình thành một nền tảng quản lý phát thải minh bạch và có thể kiểm chứng.
Điểm cốt lõi của giai đoạn thí điểm không nằm ở bản thân con số hạn ngạch, mà ở việc thiết lập một hệ sinh thái quản lý carbon hoàn chỉnh. Từ đo đạc, kiểm kê, báo cáo đến thẩm định và xác nhận số liệu, toàn bộ quy trình phải được chuẩn hóa theo cơ sở khoa học và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Đây chính là điều kiện then chốt để Việt Nam chứng minh năng lực thực hiện các cam kết khí hậu của mình một cách đáng tin cậy.
Việc phân bổ hạn ngạch phát thải lần đầu tiên ở quy mô quốc gia cũng mang ý nghĩa như viên gạch nền cho thị trường carbon trong tương lai. Khi các doanh nghiệp buộc phải đo lường và quản lý phát thải của chính mình, họ sẽ dần chuyển từ tư duy “sản xuất bằng mọi giá” sang tư duy “sản xuất hiệu quả và phát thải thấp”. Điều này thúc đẩy đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng và tối ưu quy trình vận hành.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng gắn với các tiêu chuẩn môi trường, việc thích ứng sớm với cơ chế hạn ngạch phát thải sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh. Những đơn vị giảm phát thải tốt không chỉ giảm chi phí năng lượng mà còn có thể hưởng lợi từ việc trao đổi hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon trong tương lai. Ngược lại, các doanh nghiệp chậm chuyển đổi sẽ đối mặt với rủi ro về chi phí, thị trường xuất khẩu và uy tín thương hiệu.
Giai đoạn từ nay đến năm 2027 được xác định là thời gian thử nghiệm và hoàn thiện cơ chế. Từ năm 2028, việc quản lý hạn ngạch phát thải dự kiến sẽ được áp dụng chính thức và bắt buộc trên phạm vi toàn quốc đối với các cơ sở thuộc diện kiểm kê khí nhà kính. Như vậy, giai đoạn thí điểm hiện nay chính là bước chạy đà quan trọng, giúp cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp làm quen với “luật chơi” mới của nền kinh tế carbon thấp.
Hạn ngạch của từng cơ sở sẽ được xác định dựa trên nhiều yếu tố như mức phát thải trên đơn vị sản phẩm, mục tiêu tăng trưởng của ngành, kế hoạch sản xuất kinh doanh, tiềm năng giảm phát thải và năng lực công nghệ, tài chính của doanh nghiệp. Cách tiếp cận này tạo động lực cho cải tiến công nghệ và đổi mới mô hình sản xuất, thay vì chỉ áp đặt rào cản hành chính.
Quan trọng hơn, cơ chế này gắn trực tiếp lợi ích kinh tế của doanh nghiệp với trách nhiệm môi trường. Khi phát thải trở thành một “chi phí” có thể đo đếm và giao dịch, việc đầu tư vào công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi xanh sẽ không còn là lựa chọn mang tính hình thức, mà trở thành chiến lược sống còn để phát triển bền vững.
Việc thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải vì thế không chỉ nhằm kiểm soát ô nhiễm, mà còn mở ra một hướng đi mới cho nền kinh tế Việt Nam. Đây là bước đi đầu tiên để doanh nghiệp trong nước hòa nhịp với xu thế phát triển xanh của thế giới, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường sinh thái và chất lượng sống cho các thế hệ tương lai.
Theo: VNeconomy.
